Diyabet, kandaki glukoz seviyesinin normal sınırların üzerine çıkması ile karakterize kronik bir hastalıktır.
Yediğimiz besinler sindirim sonrasında glukoza dönüşür. Glukozun hücre içine girerek enerjiye dönüştürülmesi için pankreas tarafından üretilen insülin hormonuna ihtiyaç vardır. İnsülin üretiminin azalması veya vücudun insülini etkili kullanamaması durumunda glukoz kanda birikmeye başlar.
Bu durum zaman içerisinde yüksek kan şekeri seviyelerine ve çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.
Günümüzde diyabet, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen önemli halk sağlığı sorunlarından biridir. Hastalık yalnızca kan şekeri yüksekliği ile sınırlı değildir. Uzun dönemde kalp, damar, böbrek, göz ve sinir sistemi gibi birçok organı etkileyebilir.
Erken teşhis edilen ve uygun şekilde takip edilen diyabet hastalarında yaşam kalitesinin korunması mümkündür. Bu nedenle belirtilerin fark edilmesi ve risk faktörlerinin bilinmesi büyük önem taşır.
Diyabet Türleri Nelerdir?
Tip 1 Diyabet
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasta bulunan insülin üreten hücrelere saldırması sonucu gelişir.
Genellikle çocukluk veya genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar. Bu hastalarda pankreas yeterli insülin üretemez. Bu nedenle yaşam boyu insülin tedavisi gerekebilir.
Tip 2 Diyabet
Tip 2 diyabet en sık görülen diyabet türüdür.
Bu durumda pankreas insülin üretmeye devam eder ancak hücreler insüline karşı direnç geliştirir. Obezite, hareketsiz yaşam tarzı ve genetik yatkınlık en önemli risk faktörleri arasında yer alır.
Gebelik Diyabeti
Gebelik sırasında ortaya çıkan diyabet türüdür.
Hamilelik süresince yüksek kan şekeri seviyelerine neden olabilir. Doğum sonrasında çoğu zaman düzelmekle birlikte ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet gelişme riskini artırabilir.
Prediyabet
Prediyabet, kan şekeri seviyelerinin normalden yüksek ancak diyabet tanısı koyduracak kadar yüksek olmadığı dönemdir.
Bu aşamada yaşam tarzı değişiklikleri ile diyabet gelişimi önlenebilir veya geciktirilebilir.
Diyabet Neden Olur?
Diyabetin ortaya çıkmasında birden fazla faktör rol oynar.
Genetik yatkınlık önemli bir risk faktörü olsa da yaşam tarzı alışkanlıkları da hastalığın gelişiminde belirleyici olabilir. Özellikle Tip 2 diyabette çevresel faktörlerin etkisi oldukça fazladır.
Başlıca nedenler şunlardır:
- Aile öyküsü
- Obezite
- Hareketsiz yaşam tarzı
- İleri yaş
- Sağlıksız beslenme
- İnsülin direnci
- Bazı hormonal hastalıklar
- Gebelik diyabeti öyküsü
- Polikistik over sendromu
- Sigara kullanımı
Diyabet Belirtileri Nelerdir?
Diyabet belirtileri hastalığın türüne ve kan şekeri seviyesine göre değişebilir.
Bazı kişilerde belirtiler uzun süre fark edilmeyebilir. Özellikle Tip 2 diyabet yıllarca sessiz ilerleyebilir.
En sık görülen belirtiler:
- Aşırı susama
- Sık idrara çıkma
- Sürekli açlık hissi
- Halsizlik
- Yorgunluk
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Bulanık görme
- Ağız kuruluğu
- Geç iyileşen yaralar
- Sık enfeksiyon geçirme
- El ve ayaklarda uyuşma
- Karıncalanma hissi
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Aşağıdaki belirtiler ortaya çıktığında acil tıbbi yardım alınmalıdır:
- Bilinç bulanıklığı
- Bilinç kaybı
- Şiddetli nefes darlığı
- Şiddetli kusma
- Aşırı susuzluk
- Hızlı nefes alıp verme
- Ciddi hipoglisemi belirtileri
Bu belirtiler diyabetik ketoasidoz veya ciddi kan şekeri düzensizliklerinin işareti olabilir.
Diyabet Nasıl Teşhis Edilir?
Diyabet tanısı klinik değerlendirme ve laboratuvar testleri ile konulur.
Doktor öncelikle hastanın şikayetlerini ve risk faktörlerini değerlendirir. Ardından kan şekeri ölçümleri ve diğer laboratuvar testleri yapılabilir.
Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Açlık Kan Şekeri
En az 8 saatlik açlık sonrasında ölçülen kan şekeri değeridir.
HbA1c Testi
Son 2-3 aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteren önemli bir testtir.
Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT)
Belirli miktarda şekerli sıvı tüketildikten sonra kan şekeri seviyelerinin ölçülmesini içerir.
Rastgele Kan Şekeri Ölçümü
Günün herhangi bir saatinde yapılan ölçümdür.
Diyabet Tedavisi Nasıl Yapılır?
Diyabet tedavisinin amacı yalnızca kan şekeri seviyelerini düşürmek değildir. Aynı zamanda uzun dönemde gelişebilecek komplikasyonların önlenmesi hedeflenir.
Tedavi planı hastanın diyabet türüne, yaşına, ek hastalıklarına ve yaşam tarzına göre belirlenir.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Diyabet yönetiminin temelini oluşturur.
- Sağlıklı beslenme
- Düzenli egzersiz
- Kilo kontrolü
- Sigaranın bırakılması
- Düzenli uyku
İlaç Tedavileri
Bazı hastalarda ağızdan kullanılan diyabet ilaçları tercih edilebilir.
İnsülin Tedavisi
Tip 1 diyabetli bireylerde temel tedavi yöntemidir. Bazı Tip 2 diyabet hastalarında da gerekli olabilir.
Düzenli Takip
Kan şekeri ölçümleri ve doktor kontrolleri tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır.
Diyabetin Komplikasyonları Nelerdir?
Kontrolsüz diyabet zaman içerisinde birçok organ sistemini etkileyebilir.
Olası komplikasyonlar şunlardır:
- Kalp hastalıkları
- İnme
- Böbrek yetmezliği
- Diyabetik retinopati (göz damarlarında hasar)
- Görme kaybı
- Sinir hasarı
- Diyabetik ayak sorunları
- Dolaşım bozuklukları
- İyileşmeyen yaralar
Bu komplikasyonların büyük kısmı düzenli takip ve uygun tedavi ile önlenebilir veya geciktirilebilir.
Diyabet Nasıl Önlenebilir?
Tip 1 diyabetin kesin olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak Tip 2 diyabet gelişme riski yaşam tarzı değişiklikleri ile azaltılabilir.
Koruyucu öneriler:
- Sağlıklı beslenmek
- Düzenli egzersiz yapmak
- İdeal kiloyu korumak
- Sigaradan uzak durmak
- Düzenli sağlık kontrollerine gitmek
- Yeterli uyku almak
- Stresi yönetmek
Özellikle risk grubundaki bireylerin düzenli kontrollerini ihmal etmemesi önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurulması önerilir:
- Sürekli susama hissi
- Sık idrara çıkma
- Nedensiz kilo kaybı
- Uzun süren halsizlik
- Bulanık görme
- Geç iyileşen yaralar
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
Erken teşhis, diyabet yönetiminde önemli avantajlar sağlayabilir.
OFM Antalya’da Tanı ve Tedavi
OFM Antalya Hastanesi’nde ilgili branş hekimleri tarafından hastaların tanı, tedavi ve takip süreçleri güncel tıbbi yaklaşımlar doğrultusunda değerlendirilmektedir. Diyabet hakkında daha fazla bilgi almak ve size en uygun tedavi seçeneklerini öğrenmek için OFM Antalya Hastanesi’nin iç hastalıklar(dahiliye) bölümüyle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Diyabet tamamen iyileşir mi?
Diyabet kronik bir hastalıktır. Ancak uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile kontrol altına alınabilir.
Diyabet kalıtsal mıdır?
Genetik yatkınlık önemli bir risk faktörüdür ancak tek neden değildir.
Diyabet hastaları meyve yiyebilir mi?
Meyve tüketimi mümkündür ancak miktar ve tür seçimi kişiye göre planlanmalıdır.
Diyabet göz sağlığını etkiler mi?
Uzun süre kontrolsüz seyreden diyabet göz damarlarında hasara yol açabilir.
Diyabet böbreklere zarar verebilir mi?
Evet. Kontrolsüz diyabet böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Prediyabet nedir?
Prediyabet, diyabet öncesi dönem olarak tanımlanır ve erken müdahale ile ilerlemesi önlenebilir.
Diyabet hastaları spor yapabilir mi?
Çoğu diyabet hastası doktor önerileri doğrultusunda düzenli egzersiz yapabilir.
Diyabet hangi yaşlarda görülür?
Her yaşta görülebilir. Ancak Tip 2 diyabet ileri yaşlarda daha sık ortaya çıkar.
Diyabet tanısında hangi testler kullanılır?
Açlık kan şekeri, HbA1c, OGTT ve rastgele kan şekeri testleri en sık kullanılan yöntemlerdir.
