Sarılık, ciltte, göz aklarında ve bazı durumlarda ağız içi dokularda sarı renk değişikliği ile ortaya çıkan bir sağlık durumudur. Toplumda çoğu zaman tek başına bir hastalık olarak düşünülse de aslında sarılık, vücutta gelişen farklı sağlık sorunlarının bir belirtisi olarak kabul edilir. Özellikle karaciğer, safra yolları ve kan hücreleriyle ilgili problemlerde ortaya çıkabilmektedir.
İnsan vücudunda kırmızı kan hücreleri belirli bir ömre sahiptir. Bu hücreler parçalandığında ortaya çıkan bilirubin adlı madde normal şartlarda karaciğer tarafından işlenir ve safra yoluyla vücuttan uzaklaştırılır. Ancak bilirubin üretiminin artması veya karaciğerin bu maddeyi yeterince işleyememesi durumunda kandaki bilirubin seviyesi yükselir. Sonuç olarak ciltte ve gözlerde sararma meydana gelir.
Sarılık her yaş grubunda görülebilir. Yenidoğan bebeklerde oldukça sık karşılaşılan bir durum olmakla birlikte yetişkinlerde görülen sarılık daha detaylı değerlendirilmesi gereken önemli bir bulgu olarak kabul edilir. Çünkü altta yatan neden basit bir enfeksiyondan ciddi karaciğer hastalıklarına kadar geniş bir yelpazede değişebilir.
Bilirubin Nedir?
Bilirubin, hemoglobin adı verilen ve kırmızı kan hücrelerinde bulunan proteinin yıkımı sırasında oluşan sarı renkli bir pigmenttir. Vücut için doğal bir süreç sonucunda meydana gelir. Oluşan bilirubin öncelikle karaciğere taşınır, burada işlendikten sonra safra sıvısına katılarak bağırsaklara gönderilir.
Bu mekanizmanın herhangi bir noktasında oluşan bozukluk bilirubin seviyelerinin yükselmesine neden olabilir. Özellikle karaciğer hastalıkları, safra yolu tıkanıklıkları ve bazı kan hastalıkları bilirubin metabolizmasını etkileyerek sarılık gelişimine yol açabilir.
Sarılık Nasıl Oluşur?
Sarılık üç temel mekanizma sonucunda gelişebilir. İlk mekanizma, kırmızı kan hücrelerinin normalden hızlı parçalanmasıdır. Bu durumda karaciğerin işleyebileceğinden daha fazla bilirubin oluşur. İkinci mekanizma karaciğer hücrelerinin hasar görmesidir. Karaciğer yeterli çalışamadığında bilirubin işlenemez ve kanda birikir.
Üçüncü mekanizma ise safra yollarında meydana gelen tıkanıklıklardır. Karaciğer bilirubini işlemiş olsa bile safra yollarındaki engel nedeniyle bilirubin bağırsaklara taşınamaz ve tekrar kana karışır. Bu durum özellikle safra taşı, tümörler veya bazı iltihabi hastalıklarda görülebilir.
Sarılık Neden Olur?
Sarılığın ortaya çıkmasına yol açan nedenler oldukça çeşitlidir. Bu nedenle sarılık tespit edildiğinde yalnızca belirtiyi değerlendirmek yeterli değildir. Asıl önemli olan, bilirubin yüksekliğine neden olan temel sağlık sorununun belirlenmesidir.
Sarılık nedenleri genel olarak karaciğer kaynaklı hastalıklar, safra yolları problemleri ve kan hastalıkları olmak üzere üç ana grupta incelenebilir. Her grubun tanı ve tedavi yaklaşımı birbirinden farklıdır.
Karaciğer Kaynaklı Nedenler
Karaciğer, bilirubinin işlenmesinden sorumlu temel organdır. Bu nedenle karaciğeri etkileyen hastalıklar sarılığın en sık nedenleri arasında yer alır.
Karaciğer kaynaklı sarılık nedenleri şunlardır:
- Viral hepatitler
- Yağlı karaciğer hastalığı
- Alkol ilişkili karaciğer hastalıkları
- Karaciğer sirozu
- Otoimmün karaciğer hastalıkları
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Karaciğer tümörleri
Karaciğer hücrelerinin hasar görmesi sonucunda bilirubin işlenemez ve kandaki seviyesi yükselmeye başlar. Bu durum zamanla sarılık tablosunun gelişmesine neden olur.
Yenidoğanlarda Sarılık
Yenidoğan sarılığı, yaşamın ilk günlerinde bebeklerin cildinde ve göz aklarında sararma görülmesiyle ortaya çıkan yaygın bir durumdur. Yenidoğan döneminde karaciğer henüz tam olarak olgunlaşmadığı için bilirubin maddesinin vücuttan uzaklaştırılması yetişkinlere göre daha yavaş gerçekleşebilir. Bu nedenle birçok bebekte doğumdan sonraki ilk günlerde sarılık gelişebilir.
Yenidoğan sarılığı çoğu zaman fizyolojik yani normal kabul edilen bir süreçtir ve belirli bir süre içerisinde kendiliğinden düzelebilir. Ancak bazı durumlarda bilirubin seviyelerinin aşırı yükselmesi bebek sağlığı açısından risk oluşturabileceğinden dikkatli takip edilmesi gerekir. Bu nedenle yenidoğanlarda görülen her sarılık vakası çocuk hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Yenidoğan Sarılığı Neden Olur?
Yenidoğanlarda sarılığın en sık nedeni, bebeğin karaciğerinin bilirubini yeterince hızlı işleyememesidir. Bunun yanı sıra farklı nedenler de sarılığa yol açabilir.
Yenidoğan sarılığına neden olabilecek durumlar şunlardır:
-
Karaciğerin henüz tam olgunlaşmamış olması
-
Prematüre doğum
-
Anne sütü ile ilişkili sarılık
-
Kan grubu uyuşmazlığı
-
Enfeksiyonlar
-
Bazı metabolik hastalıklar
-
Doğum sırasında oluşan kanamalar
Özellikle kan grubu uyuşmazlığına bağlı gelişen sarılık daha yakından takip edilmesi gereken bir durumdur.
Yenidoğan Sarılığı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi yöntemi bilirubin düzeyine, bebeğin yaşına ve genel sağlık durumuna göre belirlenir. Hafif vakalarda yalnızca düzenli takip yeterli olabilir.
Daha yüksek bilirubin seviyelerinde ise şu yöntemler uygulanabilir:
-
Sık ve düzenli beslenme
-
Fototerapi (ışık tedavisi)
-
İleri vakalarda değişim transfüzyonu
Fototerapi, yenidoğan sarılığında en sık kullanılan tedavi yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde özel ışıklar kullanılarak bilirubinin vücuttan daha kolay atılması amaçlanır.
Yenidoğan Sarılığında Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
-
Doğumdan sonraki ilk 24 saatte sarılık gelişmesi
-
Sarılığın hızla artması
-
Bebeğin emmeyi reddetmesi
-
Aşırı uyku hali
-
Yüksek ateş
-
Nöbet benzeri hareketler
-
Solunum problemleri
Sarılık Belirtileri Nelerdir?
Sarılık belirtileri, altta yatan nedene ve bilirubin yüksekliğinin derecesine göre değişiklik gösterebilir. Bazı hastalarda yalnızca gözlerde hafif sararma görülürken, bazı kişilerde daha belirgin belirtiler ortaya çıkabilir.
Erken Dönem Belirtiler
Sarılığın ilk belirtileri şunlar olabilir:
-
Göz aklarında sararma
-
Cilt renginde sarılaşma
-
Halsizlik ve yorgunluk
-
İştahsızlık
-
Mide bulantısı
-
Karın bölgesinde rahatsızlık hissi
-
Hafif kaşıntı
İleri Dönem Bulgular
Sarılığa neden olan hastalık ilerledikçe aşağıdaki belirtiler görülebilir:
-
Koyu renkli idrar
-
Açık renkli veya kil renginde dışkı
-
Şiddetli kaşıntı
-
Karın ağrısı
-
Ateş
-
Kilo kaybı
-
Bilinç bulanıklığı
-
Karında şişlik
Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gereklidir?
Aşağıdaki belirtiler sarılıkla birlikte görülüyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
-
Yüksek ateş
-
Şiddetli karın ağrısı
-
Bilinç değişikliği
-
Sürekli kusma
-
Nefes darlığı
-
Hızla artan sararma
Sarılık Nasıl Teşhis Edilir?
Sarılık teşhisinde amaç yalnızca bilirubin yüksekliğini tespit etmek değil, aynı zamanda bu yükselmeye neden olan temel hastalığı belirlemektir.
Tanı süreci genellikle ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlar. Hekim, sarılığın ne zaman başladığını, kullanılan ilaçları, alkol tüketimini, geçirilmiş enfeksiyonları ve aile öyküsünü değerlendirir.
Kullanılan Tanı Yöntemleri
Laboratuvar Testleri
-
Total bilirubin
-
Direkt bilirubin
-
Karaciğer fonksiyon testleri
-
Tam kan sayımı
-
Hepatit testleri
Görüntüleme Yöntemleri
-
Karın ultrasonografisi
-
Bilgisayarlı tomografi (BT)
-
Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
-
MRCP (Safra yollarının görüntülenmesi)
İleri Tanı Yöntemleri
Bazı hastalarda aşağıdaki yöntemlere ihtiyaç duyulabilir:
-
ERCP
-
Karaciğer biyopsisi
-
Genetik incelemeler
Sarılık Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sarılık tedavisi, sarılığın nedenine göre planlanır. Sarılık tek başına bir hastalık olmadığı için tedavi doğrudan altta yatan soruna yöneliktir.
İlaç Tedavileri
Bazı enfeksiyonlar, karaciğer hastalıkları veya iltihabi durumlarda ilaç tedavisi uygulanabilir. Kullanılacak ilaçlar hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Safra Yolu Tedavileri
Safra taşları veya safra yolu tıkanıklıkları nedeniyle gelişen sarılıklarda endoskopik veya cerrahi girişimler gerekebilir.
Cerrahi Tedavi
Tümörler veya ileri düzey safra yolu tıkanıklıkları gibi durumlarda cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
Tedavi sürecini desteklemek amacıyla:
-
Alkol tüketiminden kaçınılmalıdır.
-
Dengeli beslenilmelidir.
-
Doktor önerisi dışında ilaç kullanılmamalıdır.
-
Düzenli takipler aksatılmamalıdır.
Sarılık Nasıl Önlenebilir?
Her sarılık vakasını önlemek mümkün olmasa da bazı önlemler riski azaltabilir.
Korunma Önerileri
-
Hepatit A ve Hepatit B aşılarını yaptırmak
-
Hijyen kurallarına dikkat etmek
-
Güvenilir olmayan gıda ve sulardan kaçınmak
-
Alkol tüketimini sınırlandırmak
-
Sağlıklı kilo aralığını korumak
-
Düzenli sağlık kontrollerini yaptırmak
-
Bilinçsiz ilaç kullanımından kaçınmak
Karaciğer sağlığının korunması, sarılık gelişme riskini azaltan en önemli faktörlerden biridir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Gözlerde veya ciltte sararma fark edildiğinde mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Sarılık bazen geçici ve basit nedenlere bağlı gelişse de ciddi karaciğer veya safra yolu hastalıklarının ilk belirtisi olabilir.
Özellikle aşağıdaki durumlarda gecikmeden doktora başvurulmalıdır:
-
Gözlerde belirgin sararma
-
Koyu renkli idrar
-
Açık renkli dışkı
-
Yüksek ateş
-
Karın ağrısı
-
Sebepsiz kilo kaybı
-
Bilinç bulanıklığı
OFM Antalya’da Tanı ve Tedavi
OFM Antalya Hastanesi’nde ilgili branş hekimleri tarafından hastaların tanı, tedavi ve takip süreçleri güncel tıbbi yaklaşımlar doğrultusunda değerlendirilmektedir.
Sarılık, birçok farklı sağlık sorununun belirtisi olabileceğinden hastalığın nedeninin doğru şekilde belirlenmesi önem taşır. Bu amaçla gerekli görülen laboratuvar incelemeleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılarak kapsamlı değerlendirme yapılabilmektedir.
Sarılık hakkında daha fazla bilgi almak ve size en uygun tedavi seçeneklerini öğrenmek için OFM Antalya Hastanesi’nin ilgili birimiyle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sarılık bulaşıcı mıdır?
Sarılığın kendisi bulaşıcı değildir. Ancak sarılığa neden olan Hepatit A veya Hepatit B gibi bazı enfeksiyon hastalıkları bulaşıcı olabilir.
Sarılık kendiliğinden geçer mi?
Sarılığın geçip geçmeyeceği altta yatan nedene bağlıdır. Bazı hafif durumlar düzelebilirken birçok vakada tıbbi değerlendirme gerekir.
Sarılıkta gözler neden sararır?
Kanda yükselen bilirubin maddesi göz aklarında birikerek sarı renk oluşmasına neden olur.
Sarılık hangi hastalıkların belirtisi olabilir?
Karaciğer hastalıkları, hepatitler, safra taşı, safra yolu tıkanıklıkları, pankreas hastalıkları ve bazı kan hastalıkları sarılığa neden olabilir.
Sarılık için hangi bölüme gidilir?
Yetişkinlerde öncelikle İç Hastalıkları (Dahiliye) veya Gastroenteroloji bölümüne başvurulmalıdır.
Sarılık kan tahlilinde çıkar mı?
Evet. Bilirubin düzeyleri ve karaciğer fonksiyon testleri sarılığın değerlendirilmesinde önemli rol oynar.
Sarılık tehlikeli midir?
Sarılığın tehlikesi nedenine bağlıdır. Bazı durumlarda basit nedenlere bağlı gelişebilirken bazı vakalarda ciddi karaciğer veya safra yolu hastalıklarının belirtisi olabilir.
Sarılıkta hangi yiyeceklerden kaçınılmalıdır?
Alkol, aşırı yağlı yiyecekler ve doktor önerisi olmadan kullanılan bitkisel ürünler karaciğer üzerine ek yük oluşturabilir.
Sarılık çocuklarda görülür mü?
Evet. Özellikle yenidoğan döneminde sık görülür. Ancak çocukluk çağında gelişen sarılık da hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Sarılık tekrarlar mı?
Sarılığa neden olan temel hastalık devam ettiği sürece sarılık yeniden ortaya çıkabilir.
