Çocukluk döneminde aşı takvimine uymaya büyük önem veriyoruz. Ancak yetişkin olduğumuzda aşıların tamamlandığını düşünmek oldukça yaygın bir yanılgıdır. Oysa bağışıklama yalnızca çocukluk dönemine özgü değildir. Yetişkinlikte aşılama, yaşa, mevcut sağlık durumuna, kronik hastalıklara, kullanılan ilaçlara, mesleki risklere, seyahat alışkanlıklarına ve geçmişte yapılan aşılara göre yaşam boyunca yeniden değerlendirilmelidir.
Bazı aşıların belirli aralıklarla tekrarlanması gerekirken bazıları yalnızca belirli yaş veya risk gruplarındaki kişilere önerilebilir. Bu nedenle yetişkinlik döneminde hangi aşıların gerekli olduğunu belirlemek için geçmiş aşı kayıtlarının ve mevcut sağlık durumunun bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Yetişkinlikte Aşılama Neden Önemlidir?
Bağışıklık sistemi yaş ilerledikçe ve bazı sağlık sorunlarının ortaya çıkmasıyla birlikte farklı şekilde etkilenebilir. Diyabet, kronik akciğer hastalıkları, kalp hastalıkları veya bağışıklık sistemini etkileyen bazı durumlar enfeksiyonlara karşı riski artırabilir. Benzer şekilde bazı ilaçlar da bağışıklık yanıtını etkileyebilir.
Bu nedenle çocukluk döneminde yapılan aşıların yetişkinlikte artık hiç değerlendirilmemesi doğru değildir. Sağlık Bakanlığı da erişkin dönemde tetanoz-difteri, hepatit B, grip, pnömokok ve risk durumuna göre farklı aşıların değerlendirilmesini önermektedir.
Yetişkinlerde Hangi Aşılar Gündeme Gelebilir?
Yetişkinlikte aşılama kişiye özel planlanır. Her yetişkinin aynı aşıları aynı zamanda yaptırması gerekmez. En sık değerlendirilen aşılar arasında şunlar bulunur:
Tetanoz ve difteri aşısı: Çocukluk veya gençlik dönemindeki temel aşılama tamamlandıktan sonra hatırlatma dozları önem taşır. Genel olarak rapel dozun 10 yılda bir yapılması önerilir. Özellikle yaralanma gibi durumlarda kişinin önceki aşıları ayrıca değerlendirilmelidir.
Grip aşısı: İnfluenza, özellikle ileri yaşta ve kronik hastalığı bulunan kişilerde daha ciddi seyredebilir. Grip virüslerinin dolaşımdaki özellikleri değişebildiği için grip aşısı her yıl yeniden uygulanır.
Hepatit B aşısı: Hepatit B enfeksiyonu karaciğeri etkileyebilir. Sağlık çalışanları, kan veya vücut sıvılarıyla temas riski bulunan kişiler ve belirli sağlık riskleri olan bireylerde Hepatit B aşısının gerekliliği özellikle değerlendirilir.
Pnömokok aşısı: Pnömokok bakterisi zatürre başta olmak üzere ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. İleri yaş, bazı kronik hastalıklar ve bağışıklık sistemini etkileyen durumlar pnömokok aşısı açısından değerlendirme gerektirebilir.
HPV aşısı: İnsan papilloma virüsü (HPV), bazı kanser türleriyle ilişkili olabilen yaygın bir virüstür. HPV aşısının gerekliliği yaş ve kişinin özelliklerine göre değerlendirilir. Bu nedenle yetişkinlik döneminde de HPV aşısı konusunda hekimden bilgi alınabilir.
Zona aşısı: Suçiçeğine neden olan virüs vücutta yıllarca sessiz kalabilir ve ilerleyen yaşlarda zona olarak yeniden aktifleşebilir. Özellikle belirli yaş gruplarında ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde zona aşısı gündeme gelebilir.
RSV aşısı: Respiratuar sinsityal virüs (RSV), özellikle ileri yaşta veya belirli sağlık sorunları bulunan yetişkinlerde ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilir. Bu nedenle RSV aşısı da yaş ve kişisel risk faktörleri doğrultusunda değerlendirilebilir.
Bunların yanı sıra hepatit A, meningokok, suçiçeği ve kızamık-kızamıkçık-kabakulak gibi aşılar da kişinin bağışıklık durumuna, yaşına, mesleğine, seyahat planlarına veya özel risklerine göre gündeme gelebilir.
Aşı Takvimi Herkes İçin Aynı Değildir
“Yetişkinlikte hangi aşılar yapılmalı?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Örneğin 25 yaşındaki sağlıklı bir yetişkin ile 65 yaşındaki kronik hastalığı bulunan bir kişinin aşılama ihtiyaçları aynı olmayabilir.
Aynı şekilde sağlık çalışanları, hayvanlarla çalışan kişiler, laboratuvar çalışanları, sık seyahat edenler veya bağışıklık sistemini etkileyen ilaçlar kullanan kişiler için farklı aşılar gerekebilir.
Bu nedenle geçmişte hangi aşıların yapıldığı bilinmiyorsa veya aşı kayıtları eksikse doktor tarafından mevcut kayıtlar ve kişinin sağlık geçmişi değerlendirilmelidir. Gerekli görüldüğünde kişiye uygun bir erişkin aşılama takvimi oluşturulabilir.
Aşılarınızı İhmal Etmeyin
Yetişkinlikte aşılama, yalnızca hastalandıktan sonra tedavi aramak yerine hastalıklardan korunmaya odaklanan önemli bir sağlık yaklaşımıdır. Yaşınız, sağlık durumunuz ve yaşam koşullarınız değiştikçe aşı ihtiyaçlarınız da değişebilir.
Geçmiş aşı kayıtlarınızı gözden geçirmek ve hangi aşıların sizin için uygun olduğunu öğrenmek için aile hekiminiz veya ilgili sağlık kuruluşuyla görüşebilirsiniz. Özellikle kronik hastalığınız, bağışıklık sisteminizi etkileyen bir durumunuz, düzenli kullandığınız ilaçlar veya yakın zamanda yapacağınız bir seyahat varsa aşı durumunuzun değerlendirilmesi daha da önem kazanır.
Sık Sorulan Sorular
Yetişkinlikte aşı olmak gerekli mi?
Evet. Bazı aşıların hatırlatma dozları gerekirken bazıları yaş ve risk durumuna göre uygulanır.
Tetanoz aşısı yetişkinlerde ne sıklıkla yapılır?
Temel aşılama tamamlandıysa genellikle 10 yılda bir hatırlatma dozu uygulanır. Yaralanma durumlarında ise hekimin değerlendirmesi gerekir.
Grip aşısı her yıl yapılmalı mı?
Grip aşısı genellikle yılda bir kez uygulanır. Özellikle ileri yaşta ve risk grubunda bulunan kişiler için önemlidir.
HPV aşısı yetişkinlere yapılabilir mi?
HPV aşısı yetişkinlik döneminde de değerlendirilebilir. Uygunluk kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenir.
Hangi aşıların bana gerekli olduğunu nasıl öğrenebilirim?
Geçmiş aşı kayıtlarınızı, yaşınızı, sağlık durumunuzu, kullandığınız ilaçları, mesleğinizi ve seyahat planlarınızı hekiminizle paylaşarak size uygun bir aşılama planı oluşturabilirsiniz.
Yetişkinlikte aşılama hakkında detaylı bilgi almak ve randevu oluşturmak için bizimle iletişime geçin. Sağlıkla kalın.
